Οικισμοί της Μήλου

Όπως σε όλα τα Κυκλαδονήσια, έτσι και στη Μήλο, η ίδρυση οικισμών γινόταν με πολλή σοφία και λαμβάνοντας υπόψη όλες τις κλιματολογικές, κοινωνικές και άλλες ισχύουσες συνθήκες.

Τα σημεία που κατοικήθηκαν κατά τους αρχαίους χρόνους στην πλειοψηφία τους δεν αποτελούν και σήμερα χώρους κατοικίας, γιατί έπαψαν να ανταποκρίνονται στις νεώτερες συνθήκες. Αντίθετα οι νεώτερες επιλογές οδήγησαν στη δημιουργία μεγάλων οικισμών στις κορυφές των λόφων, όπου υπήρχε μεγαλύτερη ασφάλεια από τους διερχόμενους πειρατές αλλά και καλύτερες κλιματολογικές συνθήκες. Εκεί διατηρούσαν κατοικίες και οι γεωργοί-κτηνοτρόφοι που υπήρχαν διάσπαρτοι σε όλο το νησί, αλλά σε περιόδους κρίσεων έπρεπε να προφυλαχθούν.

Εκτός από τη Ζεφυρία που υπήρξε πρωτεύουσα του νησιού πριν λίγες εκατοντάδες χρόνια, ήκμασαν τα «πάνω χωριά», δηλαδή οι οικισμοί πάνω στους λόφους του βόρειου τμήματος, η Πλάκα κάτω από το Κάστρο, και δίπλα της οι Πλάκες, η Τρυπητή και οι Τριοβάσαλοι. Με την πάροδο του χρόνου άρχισε και η κατοίκηση παραλιακών σημείων, με κυριότερο του Αδάμαντα πριν 180 περίπου χρόνια με την άφιξη Κρητών προσφύγων, και πιο πρόσφατα των Πολλωνίων και των παραθαλάσσιων παραδοσιακών και τουριστικών οικισμών.

Η αρχιτεκτονική ποικίλει και χαρακτηρίζεται κυρίως από τους σκοπούς που υπηρέτησε. Έτσι στην Πλάκα βρίσκουμε πανέμορφα σοκάκια κυκλαδίτικου τύπου, στον Αδάμαντα ευθείς δρόμους λόγω ύπαρξης σχεδίου πόλης από το 1835, στους παραλιακούς οικισμούς πολύχρωμα “σύρματα” ή τουριστικά καταλύματα κλπ.
Εκτός από τους περιγραφόμενους οικισμούς, υπάρχουν ακόμα περισσότερα μικρά οικιστικά σύνολα διάσπαρτα στο νησί, για τα οποία δεν γίνεται αναφορά αυτοτελώς.

Το σίγουρο είναι πως το νησί προσφέρει μια αρμονική συνύπαρξη κατοικίας και φύσης, καθώς ευτυχώς ακόμα δεν έχουν κατοικηθεί όλες οι γωνιές του, όπως συμβαίνει αλλού. Ιδιαίτερα το δυτικό κομμάτι του νησιού έχει δομηθεί ελάχιστα, με ελάχιστους μόνο οικισμούς, διατηρώντας έτσι την εικόνα του φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής, που θεωρείται εξαιρετικής ομορφιάς.